“De uitvaartondernemer moet als eerste komen”
Bij overlijden thuis is meestal eerst de arts nodig. De uitvaartondernemer kan daarna helpen met verzorging, vervoer, aangifte en de verdere uitvaart.
Overlijden vaststellen en melden
Overlijden vaststellen en melden: wat moet u direct doen?
Wanneer iemand overlijdt, is het logisch dat u niet direct weet wat de juiste volgorde is. De eerste officiële stap is dat een arts het overlijden vaststelt. Daarna kunnen de aangifte bij de gemeente, de overlijdensakte en het verlof tot begraven of cremeren worden geregeld.
Deze pagina gaat bewust over de eerste officiële stappen: wie u belt, wat de arts doet, wat een lijkschouw is, welke documenten nodig zijn en hoe het overlijden wordt gemeld bij de gemeente. Voor de bredere praktische keuzes rond de uitvaart verwijzen we verderop naar onze checklist en uitvaartinformatie.
In het kort
- Bij overlijden thuis belt u de huisarts of, buiten openingstijden, de huisartsenpost.
- Twijfelt u of iemand nog leeft, is reanimatie mogelijk of is er acuut gevaar? Bel dan 112.
- In een ziekenhuis, hospice of zorginstelling schakelt het personeel meestal een arts in.
- De arts voert een lijkschouw uit en beoordeelt of het overlijden natuurlijk lijkt.
- Bij twijfel of een niet-natuurlijke dood wordt de gemeentelijk lijkschouwer betrokken.
- Na de lijkschouw kunnen de benodigde documenten worden gebruikt voor aangifte van overlijden.
- De gemeente maakt de overlijdensakte op en geeft het verlof tot begraven of cremeren af.
1. Wie belt u als eerste?
Bij een verwacht overlijden thuis belt u meestal eerst de huisarts. Gebeurt het overlijden in de avond, nacht, het weekend of op een feestdag, dan belt u de huisartsenpost. De arts komt langs om het overlijden officieel vast te stellen.
Twijfelt u of iemand nog leeft, is reanimatie mogelijk, is er sprake van acuut gevaar, een ongeval, geweld, zelfdoding, een misdrijf of een verdachte situatie? Bel dan 112. Raak de situatie bij twijfel zo min mogelijk aan totdat hulpdiensten of politie aanwezig zijn.
Rustige volgorde: bel eerst de juiste medische hulp, wacht de vaststelling door de arts af en neem daarna contact op met een uitvaartondernemer of directe naasten. Niet alles hoeft in het eerste moment beslist te worden.
2. Wat doet u per situatie?
| Situatie | Wie neemt u contact op? | Wat gebeurt er meestal? | Let op |
|---|---|---|---|
| Overlijden thuis | Huisarts of huisartsenpost | De arts komt langs, stelt het overlijden vast en vult bij natuurlijke dood de verklaringen in. | Bel daarna de uitvaartondernemer voor verzorging, vervoer of opbaren. |
| Overlijden in ziekenhuis | Meestal het zorgteam of de arts van het ziekenhuis | Het ziekenhuis regelt de medische vaststelling en bespreekt de eerste praktische stappen. | Vraag waar de overledene naartoe wordt gebracht en wanneer u afscheid kunt nemen. |
| Overlijden in hospice | Hospicemedewerker of dienstdoende arts | De zorginstelling schakelt meestal de arts in en informeert de contactpersoon. | Vraag hoeveel tijd er is voor rustig afscheid op de kamer. |
| Overlijden in verpleeghuis of zorginstelling | Verzorging, verpleegkundige of arts | De instelling volgt de eigen procedure en laat een arts komen. | Controleer wie eerste contactpersoon is en wie beslissingen mag nemen. |
| Onverwacht overlijden of ongeval | 112 of politie | Hulpdiensten beoordelen de situatie. De gemeentelijk lijkschouwer kan worden ingeschakeld. | Wacht met verplaatsen of opruimen tot duidelijk is wat mag. |
| Overlijden van een minderjarige | Arts, hulpdiensten of zorginstelling | De arts moet na de schouw overleggen met de gemeentelijk lijkschouwer voordat een verklaring van natuurlijk overlijden kan worden afgegeven. | Er gelden extra zorgvuldige procedures. |
3. Wat doet de arts bij het vaststellen van overlijden?
De arts voert een lijkschouw uit. Dat betekent dat de arts onderzoekt of iemand is overleden en beoordeelt of het overlijden past bij een natuurlijke dood. De arts kijkt daarbij naar het lichaam, de omstandigheden, medische informatie en wat nabestaanden of zorgverleners kunnen vertellen.
Wat is een natuurlijke dood?
Bij een natuurlijke dood overlijdt iemand door ziekte, ouderdom of een medisch verklaarbare oorzaak. Alleen wanneer de arts overtuigd is van een natuurlijke dood, kan de arts een verklaring van overlijden afgeven.
Wat gebeurt er bij twijfel?
Als de arts niet overtuigd is van een natuurlijke dood, mag de arts geen verklaring van overlijden afgeven. Dan wordt de gemeentelijk lijkschouwer ingeschakeld. Dit is meestal een forensisch arts. Als ook de gemeentelijk lijkschouwer geen natuurlijke dood kan vaststellen, kan de officier van justitie beslissen of verder onderzoek nodig is.
Belangrijk: bij een niet-natuurlijke dood of twijfel kan het langer duren voordat de uitvaart verder geregeld kan worden. Dat is bedoeld om zorgvuldig vast te stellen wat er is gebeurd. Het betekent niet automatisch dat nabestaanden iets verkeerd hebben gedaan.
4. Welke documenten zijn nodig?
Na de lijkschouw vult de arts de benodigde documenten in. Deze documenten zijn nodig voor de aangifte van overlijden en voor het verlof tot begraven of cremeren.
| Document | Wat is het? | Waarvoor nodig? |
|---|---|---|
| Verklaring van overlijden / A-verklaring | Verklaring van de arts dat iemand is overleden. | Nodig voor de officiële afhandeling en het verlof tot begraven of cremeren. |
| B-verklaring | Vertrouwelijke doodsoorzaakverklaring. | Bestemd voor de doodsoorzakenstatistiek en niet bedoeld voor nabestaanden. |
| Identiteitsbewijs overledene | Paspoort, ID-kaart of rijbewijs. | Vaak nodig voor aangifte, administratie en controle van gegevens. |
| Trouwboekje | Alleen indien aanwezig. | Soms gebruikt om het overlijden bij te schrijven. |
| Uitvaartpolis of verzekeringsgegevens | Gegevens van een eventuele uitvaartverzekering. | Handig voor de uitvaartondernemer en kostenafhandeling. |
Bewaar documenten bij elkaar. De uitvaartondernemer kan uitleggen welke stukken nodig zijn voor aangifte bij de gemeente en welke documenten u later zelf nodig kunt hebben.
5. Overlijden melden bij de gemeente
Een overlijden wordt aangegeven bij de gemeente waar de persoon is overleden. Dat is niet altijd dezelfde gemeente als de woonplaats van de overledene. In veel gevallen doet de uitvaartondernemer deze aangifte namens de nabestaanden. In sommige gemeenten kunnen nabestaanden dit ook zelf doen.
Na de aangifte maakt de gemeente een overlijdensakte op. Ook geeft de gemeente het verlof tot begraven of cremeren af. Zonder dit verlof mag de begrafenis of crematie niet plaatsvinden.
Wat is een overlijdensakte?
De overlijdensakte is het officiële bewijs dat iemand is overleden. U kunt een afschrift of uittreksel nodig hebben voor banken, verzekeraars, pensioenorganisaties, instanties en de verdere administratie.
Wat is verlof tot begraven of cremeren?
Het verlof tot begraven of cremeren is de toestemming van de gemeente om de overledene te mogen begraven of cremeren. De uitvaartondernemer zorgt er meestal voor dat dit document bij de begraafplaats of het crematorium terechtkomt.
6. Termijnen voor begraven of cremeren
In Nederland mag een overledene normaal gesproken niet eerder dan 36 uur na overlijden worden begraven of gecremeerd. Ook moet de uitvaart in principe uiterlijk op de zesde werkdag na overlijden plaatsvinden. Weekenden en feestdagen tellen daarbij niet als werkdagen.
Is een eerdere of latere uitvaart nodig, bijvoorbeeld omdat familie uit het buitenland aanwezig wil zijn? Dan is toestemming nodig. De uitvaartondernemer kan meestal uitleggen welke procedure in uw situatie geldt.
Wilt u meer weten over de wettelijke termijn van 36 uur, de zesde werkdag en mogelijke uitzonderingen? Lees dan onze uitgebreide uitleg over wanneer iemand begraven of gecremeerd mag worden.
7. Checklist: eerste uren na een overlijden
Deze checklist beperkt zich tot de eerste officiële en praktische stappen rond vaststellen en melden. Voor een bredere planning van de dagen daarna kunt u onze algemene checklist bij overlijden gebruiken.
- Bel 112 bij acuut gevaar, ongeval, verdachte situatie of twijfel of iemand nog leeft.
- Bel bij een verwacht overlijden thuis de huisarts of huisartsenpost.
- Wacht tot de arts het overlijden heeft vastgesteld.
- Vraag welke documenten zijn ingevuld en waarvoor ze nodig zijn.
- Informeer de eerste contactpersoon of directe familie.
- Zoek identiteitsbewijs, trouwboekje, uitvaartwensen en verzekeringsgegevens.
- Neem contact op met een uitvaartondernemer als u begeleiding wilt.
- Bespreek of de overledene thuis blijft, wordt overgebracht of wordt opgebaard.
- Laat aangifte van overlijden doen bij de gemeente waar iemand is overleden.
- Bewaar de overlijdensakte en andere documenten zorgvuldig.
8. Veelgemaakte misverstanden
“Aangifte gebeurt in de woonplaats”
Aangifte van overlijden gebeurt bij de gemeente waar iemand is overleden. Dat kan een andere gemeente zijn dan de woonplaats.
“Alles moet direct worden beslist”
Niet alles hoeft meteen. Eerst zijn medische vaststelling, documenten, rust en de eerste contactpersonen belangrijk.
9. Wat is de volgende stap?
Wanneer het overlijden is vastgesteld en de eerste documenten zijn geregeld, kunt u stap voor stap verder. Denk aan het inschakelen van een uitvaartondernemer, het controleren van de uitvaartverzekering, het kiezen tussen begraven of cremeren en het bespreken van opbaren.
Terug naar: wat moet u nu doen? Bekijk de checklist overlijden Bekijk de volgende stap
Veelgestelde vragen over overlijden vaststellen en melden
Wie moet ik bellen als iemand thuis overlijdt?
Bij een verwacht overlijden thuis belt u de huisarts. Buiten openingstijden belt u de huisartsenpost. Bij een ongeval, verdachte situatie, zelfdoding, geweld, acuut gevaar of twijfel of iemand nog leeft belt u 112.
Mag ik de uitvaartondernemer al bellen voordat de arts is geweest?
U mag alvast contact opnemen, maar de officiële vaststelling door een arts blijft nodig voordat aangifte en verlof tot begraven of cremeren kunnen worden afgerond.
Wat doet de arts na een overlijden?
De arts stelt vast dat iemand is overleden en voert een lijkschouw uit. Daarbij beoordeelt de arts of sprake lijkt van een natuurlijke dood.
Wat is een lijkschouw?
Een lijkschouw is het onderzoek door een arts na overlijden. De arts kijkt naar het lichaam, de omstandigheden en medische informatie om te beoordelen of het overlijden natuurlijk lijkt.
Wat is een verklaring van overlijden?
Een verklaring van overlijden is een document van de arts dat nodig is voor de officiële afhandeling na overlijden. Deze verklaring wordt ook wel A-verklaring genoemd.
Wat is een B-verklaring?
De B-verklaring is een vertrouwelijke verklaring over de doodsoorzaak. Deze is bestemd voor statistiek en wordt niet inhoudelijk met nabestaanden gedeeld.
Wanneer komt de gemeentelijk lijkschouwer?
De gemeentelijk lijkschouwer wordt ingeschakeld als de arts niet overtuigd is van een natuurlijke dood, bij een duidelijke niet-natuurlijke dood of volgens speciale regels, bijvoorbeeld bij overlijden van een minderjarige.
Wie doet aangifte van overlijden bij de gemeente?
In veel gevallen doet de uitvaartondernemer aangifte. In sommige gemeenten kunnen nabestaanden dit zelf doen. De aangifte gebeurt bij de gemeente waar iemand is overleden.
Wat is een overlijdensakte?
De overlijdensakte is het officiële bewijs dat iemand is overleden. U kunt een afschrift of uittreksel nodig hebben voor administratie, verzekeringen en instanties.
Wanneer mag iemand worden begraven of gecremeerd?
In Nederland mag begraven of cremeren normaal gesproken niet eerder dan 36 uur na overlijden en niet later dan de zesde werkdag na overlijden.
Mag de overledene thuis blijven tot de uitvaart?
Dat kan in veel gevallen, afhankelijk van de situatie, de verzorging, koeling en wensen van de familie. Bespreek dit met de uitvaartondernemer.
Wat moet ik klaarleggen na een overlijden?
Leg indien mogelijk het identiteitsbewijs, trouwboekje, uitvaartwensen, verzekeringsgegevens en contactgegevens van belangrijke personen klaar.
Bronnen en disclaimer
Deze pagina is gebaseerd op Nederlandse overheidsinformatie, medische richtlijnen en gemeentelijke informatie over overlijden, lijkschouw, aangifte van overlijden en verlof tot begraven of cremeren.
- Rijksoverheid: regels voor begraven en cremeren
- KNMG: lijkschouw en verklaring van overlijden
- Rijksoverheid: checklist bij overlijden
Controleer bij twijfel altijd de actuele informatie van uw gemeente, arts, uitvaartondernemer of bevoegde instantie. Deze pagina geeft algemene informatie en geen individueel juridisch, medisch, fiscaal of financieel advies.
