Gezin en familie
Bij kinderen, een samengesteld gezin, een nieuwe partner, scheiding, familieconflict of minderjarige erfgenamen kan maatwerk belangrijk zijn.
Testament en levenstestament
Wat u regelt voor later, tijdens uw leven en na uw overlijden
Een testament en een levenstestament worden vaak in één adem genoemd, maar ze regelen verschillende momenten. Een testament werkt na overlijden. Een levenstestament werkt juist tijdens uw leven, voor het geval u zelf geen beslissingen meer kunt nemen.
Regel wie beslist, tijdens uw leven en na uw overlijden
- Met een testament legt u vast wat er na uw overlijden met uw nalatenschap moet gebeuren.
- Een testament kan in Nederland alleen via een notaris worden opgesteld.
- Met een levenstestament wijst u iemand aan die namens u mag handelen als u dat zelf niet meer kunt.
- Een levenstestament kan gaan over financiële, medische en persoonlijke zaken.
- Uitvaartwensen, medische wensen en praktische informatie horen niet altijd in hetzelfde document.
- Vraag bij twijfel advies aan een notaris, arts, financieel adviseur of andere deskundige.
Het verschil tussen testament en levenstestament
Een testament en een levenstestament hebben een andere functie. Het testament kijkt vooruit naar de periode na overlijden. Het levenstestament kijkt naar situaties tijdens uw leven, bijvoorbeeld als u door ziekte, ongeval of dementie niet meer zelf kunt beslissen.
| Onderwerp | Testament | Levenstestament |
|---|---|---|
| Wanneer werkt het? | Na uw overlijden. | Tijdens uw leven, als u zelf niet meer kunt handelen of beslissen. |
| Waar gaat het over? | Nalatenschap, erfgenamen, legaten, executeur, voogdij en verdeling van bezittingen. | Financiële, medische en persoonlijke beslissingen tijdens uw leven. |
| Wie maakt het? | Via de notaris. | Meestal via de notaris, zeker als u financiële volmachten goed wilt regelen. |
| Wie voert het uit? | Erfgenamen, executeur, notaris of andere betrokkenen na overlijden. | De persoon of personen die u als gevolmachtigde of vertegenwoordiger aanwijst. |
| Vervangt het elkaar? | Nee, een testament vervangt geen levenstestament. | Nee, een levenstestament regelt niet automatisch uw nalatenschap na overlijden. |
Kort gezegd: een testament regelt zaken voor na overlijden. Een levenstestament regelt wie tijdens uw leven namens u mag handelen als u dat zelf niet meer kunt.
Wat regelt u in een testament?
In een testament legt u vast wat er na uw overlijden met uw nalatenschap moet gebeuren. Denk aan geld, woning, persoonlijke bezittingen, erfgenamen, legaten, goede doelen en wie de afwikkeling mag begeleiden.
Volgens de Rijksoverheid bent u niet verplicht om een testament te maken. Als er geen testament is, bepaalt de wet wie uw erfgenamen zijn. Toch kan een testament belangrijk zijn wanneer u zelf wilt bepalen wat er gebeurt, wanneer uw gezinssituatie complex is of wanneer u bijzondere wensen heeft.
Onderwerpen die in een testament kunnen staan
- wie uw erfgenamen zijn;
- wie bepaalde spullen, geldbedragen of bezittingen krijgt;
- of u een goed doel wilt opnemen;
- wie executeur wordt en de nalatenschap mag afwikkelen;
- wie voor minderjarige kinderen moet zorgen als beide ouders overlijden;
- hoe u wilt omgaan met een samengesteld gezin;
- wat er moet gebeuren met een woning, bedrijf of waardevolle bezittingen;
- eventuele wensen rond digitale bestanden of persoonlijke documenten.
Let op: een zelfgeschreven testament is in Nederland niet rechtsgeldig als testament. Voor een rechtsgeldig testament gaat u naar de notaris.
Wat regelt u in een levenstestament?
In een levenstestament legt u vast wie namens u mag handelen als u dat zelf niet meer kunt. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn bij ziekte, dementie, een ongeval of een andere situatie waarin u tijdelijk of blijvend niet meer zelfstandig beslissingen kunt nemen.
U kunt één persoon aanwijzen, maar ook meerdere personen. Soms kiest iemand bijvoorbeeld één gevolmachtigde voor financiële zaken en een andere vertegenwoordiger voor medische of persoonlijke zaken. U kunt ook een opvolger aanwijzen voor het geval de eerste persoon de taak niet meer kan uitvoeren.
Onderwerpen in een levenstestament
- wie uw bankzaken, betalingen en administratie mag regelen;
- wie contact mag hebben met instanties, verzekeraars of zorgverleners;
- wie beslissingen mag nemen over zorg, wonen en persoonlijke zaken;
- welke medische wensen u wilt meegeven aan uw vertegenwoordiger;
- wat er met uw woning, onderneming of bezittingen mag gebeuren;
- hoe uw gevolmachtigde verantwoording moet afleggen;
- wie reservegevolmachtigde is als de eerste persoon niet kan of wil handelen.
Praktisch: kies iemand die u vertrouwt, die zorgvuldig kan handelen en die begrijpt wat u belangrijk vindt. Bespreek de taak vooraf, zodat de persoon weet wat u verwacht.
Wanneer is het verstandig om dit te regelen?
Niet iedereen heeft direct een testament of levenstestament nodig. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om het onderwerp met een notaris te bespreken. Dat geldt vooral als de standaard wettelijke regels niet passen bij uw persoonlijke situatie.
Woning, vermogen of bedrijf
Bij een eigen woning, onderneming, spaargeld, beleggingen, schulden of waardevolle bezittingen kunnen juridische en fiscale gevolgen spelen.
Zorg en beslissingen
Als u vooraf wilt bepalen wie namens u mag handelen bij ziekte of wilsonbekwaamheid, kan een levenstestament rust geven.
Momenten om uw documenten opnieuw te bekijken
- u gaat samenwonen, trouwen of scheiden;
- u krijgt kinderen of kleinkinderen;
- u heeft een samengesteld gezin;
- u koopt of verkoopt een woning;
- u start of beëindigt een bedrijf;
- uw gezondheid verandert;
- een erfgenaam, executeur of gevolmachtigde overlijdt;
- uw relatie met een aangewezen persoon verandert;
- u wilt een goed doel opnemen;
- u wilt uw uitvaartwensen of asbestemming duidelijker vastleggen.
Executeur, gevolmachtigde en vertegenwoordiger
Bij testamenten en levenstestamenten komen verschillende rollen voor. Het is belangrijk om deze niet door elkaar te halen.
| Rol | Wanneer speelt dit? | Wat doet deze persoon? |
|---|---|---|
| Executeur | Na overlijden. | Regelt de afwikkeling van de nalatenschap, voor zover dat in het testament is vastgelegd. |
| Erfgenaam | Na overlijden. | Heeft recht op de erfenis volgens wet of testament, maar kan ook verplichtingen krijgen. |
| Gevolmachtigde | Tijdens uw leven. | Mag namens u handelen op basis van een volmacht of levenstestament. |
| Medisch vertegenwoordiger | Tijdens uw leven, bij medische beslissingen. | Kan uw wensen toelichten wanneer u zelf niet meer kunt overleggen met artsen. |
| Notaris | Vooraf en soms na overlijden. | Stelt documenten op, adviseert over juridische gevolgen en kan na overlijden betrokken zijn bij de verklaring van erfrecht. |
Testament, levenstestament en uitvaartwensen
Uitvaartwensen zijn niet hetzelfde als een testament of levenstestament. In uitvaartwensen beschrijft u hoe u uw afscheid voor zich ziet. Denk aan begraven of cremeren, muziek, bloemen, locatie, rouwkaart, opbaring, asbestemming of een herinneringsvorm.
U kunt uitvaartwensen apart opschrijven in een verklaring of wensenlijst. Zorg dat het document gedateerd, ondertekend en vindbaar is. Bespreek uw wensen ook met een vertrouwd persoon. Een notaris kan uitleggen of bepaalde wensen beter in een testament of ander document kunnen worden opgenomen.
| Wens of keuze | Passende plek | Waarom? |
|---|---|---|
| Wie erft mijn bezittingen? | Testament | Dit gaat over de juridische verdeling na overlijden. |
| Wie mag namens mij betalen en beslissen als ik ziek word? | Levenstestament | Dit speelt tijdens uw leven. |
| Wil ik begraven of gecremeerd worden? | Uitvaartwensen | Dit helpt nabestaanden bij de organisatie van het afscheid. |
| Wat moet er met mijn as gebeuren? | Uitvaartwensen, eventueel besproken met notaris | De wens is persoonlijk, maar kan praktische of juridische aandachtspunten hebben. |
| Wie regelt mijn nalatenschap? | Testament | Een executeur wordt meestal in het testament aangewezen. |
Erfbelasting en financiële aandachtspunten
Een testament kan gevolgen hebben voor erfgenamen, erfbelasting en de afwikkeling van de nalatenschap. Hoeveel erfbelasting iemand betaalt, hangt onder meer af van de relatie met de overledene, de waarde van de erfenis en de vrijstelling die geldt.
Dit maakt persoonlijk advies belangrijk. Zeker bij een woning, onderneming, samengesteld gezin, vermogen, schulden, buitenlandse bezittingen of goede doelen kan het verstandig zijn om met een notaris of belastingadviseur te overleggen.
Let op: deze pagina geeft geen fiscaal advies. Controleer actuele regels bij de Belastingdienst of vraag advies aan een deskundige.
Welke documenten moeten vindbaar zijn?
Een testament wordt bij de notaris bewaard en is vindbaar via het Centraal Testamentenregister. Het register vermeldt of er een testament is, wanneer het is gemaakt en bij welke notaris. De inhoud van het testament staat niet in het register.
Toch is het verstandig om thuis of digitaal een overzicht te maken van belangrijke documenten en contactpersonen. Zo weten uw naasten later sneller waar zij moeten beginnen.
- naam en contactgegevens van uw notaris;
- datum van uw testament;
- datum van uw levenstestament;
- naam van de executeur;
- naam van de gevolmachtigde of vertegenwoordiger;
- gegevens van uitvaartverzekering en andere verzekeringen;
- uw uitvaartwensen;
- informatie over bankrekeningen, woning, hypotheek en belangrijke contracten;
- overzicht van digitale accounts en waar toegang veilig geregeld is;
- contactpersonen die bij ziekte of overlijden geïnformeerd moeten worden.
Bewaar gevoelige informatie zorgvuldig. Zet wachtwoorden niet onbeveiligd in een map. Gebruik eventueel een veilige wachtwoordmanager of digitale kluis en leg vast hoe toegang later geregeld kan worden.
Checklist testament en levenstestament
Gebruik deze checklist om het gesprek met een notaris of vertrouwenspersoon voor te bereiden.
| Stap | Wat bereidt u voor? | Waarom helpt dit? |
|---|---|---|
| 1. Gezinssituatie | Partner, kinderen, stiefkinderen, ex-partner, ouders, broers, zussen en andere betrokkenen. | De gezinssituatie bepaalt vaak of standaard wettelijke regels voldoende zijn. |
| 2. Bezittingen en schulden | Woning, spaargeld, beleggingen, bedrijf, auto, waardevolle spullen, hypotheek en leningen. | Een notaris kan beter adviseren als de financiële situatie duidelijk is. |
| 3. Erfgenamen en legaten | Wie moet erven, wie juist niet, en wilt u specifieke spullen of bedragen nalaten? | Dit voorkomt onduidelijkheid en kan familieconflicten helpen beperken. |
| 4. Executeur | Wie vertrouwt u om de nalatenschap af te wikkelen? | Een duidelijke executeur kan nabestaanden praktische rust geven. |
| 5. Gevolmachtigde | Wie mag namens u handelen als u dat zelf niet meer kunt? | Dit is de kern van een levenstestament. |
| 6. Medische wensen | Wensen over zorg, behandeling, vertegenwoordiging en overleg met artsen. | Bespreek medische wensen ook met uw huisarts of behandelend arts. |
| 7. Uitvaartwensen | Begraven of cremeren, ceremonie, muziek, asbestemming, urn, assieraad of gedenkplek. | Dit helpt nabestaanden bij persoonlijke keuzes rond afscheid en herinnering. |
| 8. Documenten bewaren | Waar liggen belangrijke documenten en wie weet daarvan? | Een goed document helpt pas als het later gevonden wordt. |
Wat moeten nabestaanden weten?
Na een overlijden is het vaak belangrijk om eerst uit te zoeken of er een testament is. Als er geen testament is, bepaalt de wet wie erft. Als er wel een testament is, staat daarin wie erfgenaam is en of er bijvoorbeeld een executeur is aangewezen.
Een notaris kan het Centraal Testamentenregister raadplegen. Erfgenamen kunnen ook zelf schriftelijk navraag doen. In sommige situaties is een verklaring van erfrecht nodig, bijvoorbeeld om bankzaken, woning, erfgenamen of de afwikkeling van de nalatenschap duidelijk te maken.
Praktische stappen na overlijden
- Zoek uit of er een testament is.
- Neem contact op met de notaris die het testament bewaart.
- Controleer of er een executeur is aangewezen.
- Bespreek of een verklaring van erfrecht nodig is.
- Controleer uitvaartwensen en uitvaartverzekering.
- Bewaar documenten, facturen en correspondentie zorgvuldig.
- Vraag bij twijfel advies voordat u een erfenis aanvaardt of verwerpt.
De verbinding met afscheid en herinnering
Een testament en levenstestament gaan niet alleen over geld en documenten. Ze kunnen ook rust geven rond persoonlijke keuzes. Wie moet namens u spreken? Wie kent uw wensen? Welke herinneringsvorm past bij u? Wat wilt u dat uw naasten later weten?
Bij crematie kan het helpen om alvast richting te geven aan de asbestemming. Denk aan bewaren in een urn, bijzetten in een urnenmuur of urnengraf, verstrooien, verdelen onder familieleden of een kleine hoeveelheid as bewaren in een assieraad. Of en hoe u dit juridisch of praktisch vastlegt, kunt u bespreken met een notaris of uitvaartdeskundige.
Veelgestelde vragen over testament en levenstestament
Wat is het belangrijkste verschil tussen een testament en een levenstestament?
Een testament werkt na overlijden en gaat over uw nalatenschap. Een levenstestament werkt tijdens uw leven en gaat over wie namens u mag handelen als u dat zelf niet meer kunt.
Kan ik zelf een testament schrijven?
U kunt uw wensen opschrijven, maar een zelfgeschreven document is in Nederland niet rechtsgeldig als testament. Voor een rechtsgeldig testament gaat u naar de notaris.
Is een testament verplicht?
Nee, een testament is niet verplicht. Zonder testament bepaalt de wet wie uw erfgenamen zijn. Een testament kan verstandig zijn als u andere of aanvullende wensen heeft.
Wanneer is een levenstestament verstandig?
Een levenstestament kan verstandig zijn als u vooraf wilt bepalen wie uw financiële, medische of persoonlijke zaken mag regelen wanneer u dat zelf niet meer kunt.
Kan ik uitvaartwensen in mijn testament zetten?
Sommige wensen kunnen met een notaris worden besproken, maar uitvaartwensen moeten vooral snel vindbaar zijn voor nabestaanden. Leg ze daarom ook apart vast en bespreek ze met iemand die u vertrouwt.
Waar kan ik opvragen of iemand een testament had?
Het Centraal Testamentenregister registreert of iemand bij een Nederlandse notaris een testament heeft gemaakt, op welke datum en bij welke notaris. De inhoud van het testament staat niet in het register.
Wie doet aangifte erfbelasting?
Als er een executeur in het testament is aangewezen, doet deze in veel gevallen aangifte erfbelasting voor alle erfgenamen. Als er geen executeur is, gelden andere mogelijkheden. Controleer dit bij de Belastingdienst of vraag advies.
Moet ik mijn testament of levenstestament later controleren?
Ja, controleer uw documenten bij grote veranderingen zoals huwelijk, scheiding, geboorte, overlijden van een naaste, verhuizing, verandering van vermogen, ziekte of een gewijzigde relatie met een aangewezen persoon.
Verder lezen
Bronnen en controle
Deze pagina is opgesteld voor de Nederlandse situatie en inhoudelijk gecontroleerd op 1 juli 2026. Controleer bij persoonlijke juridische, fiscale, medische of financiële vragen altijd de actuele informatie bij officiële bronnen of een deskundige.
Disclaimer: deze pagina geeft algemene informatie en is geen juridisch, fiscaal, medisch of financieel advies. Regels, voorwaarden en gevolgen verschillen per persoonlijke situatie. Raadpleeg bij twijfel een notaris, arts, belastingadviseur, financieel adviseur of andere deskundige.
