Orgaandonatie en Donorregister

Orgaandonatie en het Donorregister na overlijden

Wanneer orgaan- of weefseldonatie mogelijk is, neemt de arts het initiatief. Naasten hoeven het Donorregister niet zelf te raadplegen of een donatieprocedure aan te vragen. De arts controleert de geregistreerde keuze, bespreekt deze met de partner of familie en legt uit wat er daarna gebeurt.

Of donatie werkelijk mogelijk is, hangt af van de plaats en omstandigheden van het overlijden, de medische geschiktheid en de geregistreerde keuze. Deze pagina helpt u begrijpen wat u kunt verwachten en wat dit betekent voor het afscheid en de uitvaart.

In het kort

De arts raadpleegt het Donorregister wanneer donatie mogelijk lijkt.
U hoeft als naaste het Donorregister niet zelf te bellen of te controleren.
De arts bespreekt de geregistreerde keuze met de partner, familie of aangewezen persoon.
Orgaandonatie is in de praktijk alleen mogelijk bij overlijden in een ziekenhuis.
Bij overlijden thuis kan weefseldonatie in sommige situaties wel mogelijk zijn.
Na donatie kunnen nabestaanden afscheid nemen en kan de overledene worden opgebaard, begraven of gecremeerd.

1. Wat gebeurt er direct rond het overlijden?

Wanneer iemand naar verwachting binnen korte tijd zal overlijden of zojuist is overleden, beoordeelt de arts eerst de medische situatie. Alleen wanneer donatie mogelijk lijkt, wordt de geregistreerde keuze in het Donorregister opgevraagd.

De zorg voor de patiënt staat tot dat moment volledig los van een eventuele donatie. Eerst wordt vastgesteld dat verdere behandeling niet meer kan helpen en wordt het overlijden volgens de geldende medische regels vastgesteld. Daarna kan een donatieprocedure volgen.

U hoeft nu niet zelf te zoeken naar een donorcodicil of in te loggen. Alleen een bevoegde arts kan de registratie rond het overlijden officieel raadplegen. De arts of donatiecoördinator bespreekt de uitkomst met de naasten.

Waar is iemand overleden?

Overlijden in een ziekenhuis of op de intensive care

Orgaan- en weefseldonatie kunnen mogelijk zijn. De arts onderzoekt de medische mogelijkheden en raadpleegt zo nodig het Donorregister.

Overlijden thuis, in een hospice of zorginstelling

Orgaandonatie is dan niet mogelijk. Weefseldonatie kan afhankelijk van de omstandigheden en medische geschiktheid soms wel mogelijk zijn. De arts beoordeelt dit.

Onverwacht of niet-natuurlijk overlijden

De lijkschouw en eventueel onderzoek door de gemeentelijk lijkschouwer of politie gaan voor. De betrokken artsen bepalen of donatie mogelijk en toegestaan is.

2. Wie controleert het Donorregister?

De arts raadpleegt het Donorregister. Dat gebeurt alleen wanneer een patiënt binnen korte tijd zal overlijden of wanneer iemand is overleden en donatie mogelijk kan zijn. De keuze wordt daarna met de partner, familie of aangewezen persoon besproken.

Iedereen van 18 jaar en ouder die in een Nederlandse gemeente staat ingeschreven, staat in het Donorregister. Een persoon kan zelf een keuze hebben ingevuld of geregistreerd staan met ‘geen bezwaar tegen orgaandonatie’.

Welke keuzes kunnen in het register staan?

Registratie	Wat betekent dit?	Wat gebeurt er na overlijden?
Ja, ik wil donor worden	De persoon heeft toestemming gegeven voor donatie van alle of bepaalde organen en weefsels.	De arts bespreekt de keuze met de naasten en onderzoekt of donatie medisch mogelijk is.
Nee, ik wil geen donor worden	De persoon heeft vastgelegd geen organen of weefsels te willen doneren.	Er vindt geen orgaan- of weefseldonatie plaats.
Mijn partner of familie beslist	De beslissing is overgelaten aan de partner of familie.	De arts vraagt de bevoegde naaste om een beslissing.
Een aangewezen persoon beslist	De overledene heeft een specifieke persoon aangewezen.	De arts probeert deze persoon te bereiken en bespreekt de beslissing.
Geen bezwaar tegen orgaandonatie	Er is na herhaalde uitnodiging geen eigen keuze ingevuld.	Donatie kan doorgaan, tenzij naasten overtuigend kunnen uitleggen dat dit echt niet de wens van de overledene was.

Een registratie betekent niet automatisch dat donatie mogelijk is. Een arts onderzoekt na of rond het overlijden welke organen of weefsels medisch geschikt zijn. Leeftijd, ziekte of medicijngebruik sluiten donatie niet vooraf in alle gevallen uit.

3. Welke rol hebben partner en familie?

De arts bespreekt de registratie altijd met de naasten. Het gesprek is bedoeld om de geregistreerde keuze toe te lichten, vragen te beantwoorden en medische informatie over de overledene te verzamelen.

Kan familie een keuze veranderen?

Heeft de overledene uitdrukkelijk ‘ja’ of ‘nee’ geregistreerd, dan is dat de vastgelegde keuze. Familie kan deze niet zomaar vervangen door een eigen voorkeur.

Staat er ‘geen bezwaar tegen orgaandonatie’ en weten naasten zeker dat de overledene geen donor wilde zijn, dan kunnen zij dit aan de arts uitleggen. De arts beoordeelt de informatie volgens de geldende procedure.

Heeft de overledene gekozen dat de partner, familie of een specifiek aangewezen persoon beslist, dan krijgt deze persoon uitleg en tijd om een geïnformeerde beslissing te nemen.

Welke vragen kan de arts stellen?

De arts of donatiecoördinator kan vragen stellen over:

de gezondheid en medische voorgeschiedenis;
medicijngebruik;
ziekten of behandelingen;
roken, reizen of andere relevante leefomstandigheden;
bekende wensen van de overledene;
de bereikbaarheid van andere beslissingsbevoegde naasten.

Deze vragen zijn bedoeld om de veiligheid en medische geschiktheid van de donatie te beoordelen.

4. Wat is het verschil tussen orgaan- en weefseldonatie?

Orgaandonatie

Organen zoals nieren, lever, hart, longen, alvleesklier en dunne darm moeten zeer kort na overlijden beschikbaar zijn. Daarom is orgaandonatie alleen mogelijk onder specifieke omstandigheden in een ziekenhuis.

Weefseldonatie

Weefsels, zoals oogweefsel, huid, bot, kraakbeen, pezen, hartkleppen en bloedvaten, blijven vaak langer bruikbaar. Daardoor kan weefseldonatie soms ook mogelijk zijn na overlijden thuis of in een zorginstelling.

Medische beoordeling

Niet iedere geregistreerde donor kan daadwerkelijk doneren. Het medische team bepaalt pas rond het overlijden welke organen of weefsels geschikt en veilig zijn.

5. Hoe verloopt orgaandonatie na overlijden?

De medische behandeling wordt beoordeeld. Artsen doen eerst wat medisch mogelijk is om het leven van de patiënt te redden.
Er wordt vastgesteld dat herstel niet meer mogelijk is. De beslissing om een behandeling te stoppen staat los van de vraag of iemand donor is.
De arts raadpleegt het Donorregister. Dit gebeurt alleen wanneer donatie mogelijk lijkt.
De arts spreekt met de naasten. De geregistreerde keuze en de verdere procedure worden besproken.
De geschiktheid wordt onderzocht. Het medische team onderzoekt onder meer bloed, medische voorgeschiedenis en de toestand van de organen.
Het overlijden wordt officieel vastgesteld. Dit gebeurt volgens vaste medische protocollen.
De donoroperatie vindt plaats. Een gespecialiseerd team neemt de geschikte organen uit.
Het lichaam wordt verzorgd. Daarna wordt de overledene teruggebracht naar de nabestaanden en kan de uitvaartverzorging verdergaan.

De exacte duur verschilt. Onderzoeken, medische omstandigheden en logistiek bepalen hoelang het proces duurt. Het ziekenhuis of de orgaandonatiecoördinator bespreekt de verwachte planning met de naasten.

6. Wat betekent donatie voor het afscheid en de uitvaart?

Een donoroperatie wordt zorgvuldig uitgevoerd. Na de operatie wordt het lichaam verzorgd en teruggegeven aan de nabestaanden. Gewoon afscheid nemen, opbaren, aankleden en een begrafenis of crematie blijven mogelijk.

Bij bepaalde vormen van orgaandonatie kan het afscheid direct na het overlijden kort zijn, omdat de organen snel moeten worden uitgenomen. Na de operatie is er opnieuw gelegenheid om in alle rust afscheid te nemen.

Wordt de uitvaart uitgesteld?

Donatie kan invloed hebben op het tijdstip waarop de overledene wordt overgedragen aan de uitvaartondernemer. Het ziekenhuis houdt de naasten op de hoogte. De uitvaartondernemer kan de verdere planning daarop aanpassen.

In veel gevallen kan de uitvaart binnen de normale wettelijke termijn plaatsvinden. Maak definitieve afspraken over vervoer, opbaren en de uitvaart daarom in overleg met het ziekenhuis en de uitvaartondernemer.

Is donatie zichtbaar bij het opbaren?

Het uitnameteam sluit operatiewonden zorgvuldig. Gewone kleding kan worden gedragen en opbaren is doorgaans mogelijk. Bespreek bijzondere wensen of zorgen met de donatiecoördinator en de uitvaartondernemer.

7. Orgaan- en weefseldonatie bij kinderen

Voor minderjarigen gelden aanvullende regels:

Leeftijd	Wie beslist?	Belangrijk
Jonger dan 12 jaar	Ouders of voogd	Wanneer ouders met gezag het niet eens zijn, gaat de donatie niet door.
12 tot 16 jaar	Het kind kan een keuze registreren, met een aanvullende rol voor ouders of voogd	Een geregistreerd ‘nee’ wordt gevolgd. Bij een geregistreerd ‘ja’ kunnen ouders of voogd de donatie onder voorwaarden tegenhouden.
16 en 17 jaar	De geregistreerde keuze van de jongere is bepalend volgens de geldende regels	Vraag de arts om uitleg over de precieze procedure.
Vanaf 18 jaar	De volwassene staat zelf in het Donorregister	Wie geen eigen keuze invult, kan na de officiële procedure met ‘geen bezwaar’ worden geregistreerd.

Bij het overlijden van een kind wordt het gezin door het medische team begeleid. Vraag de behandelend arts om uitleg die past bij de leeftijd, registratie en gezinssituatie.

8. Is orgaandonatie hetzelfde als het lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap?

Nee. Het Donorregister gaat over het doneren van organen en weefsels aan patiënten en eventueel transplantatiegericht onderzoek.

Het lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap is een afzonderlijke keuze. Die wordt rechtstreeks met een anatomisch instituut van een universiteit geregeld en staat niet in het Donorregister.

De twee procedures hebben andere voorwaarden en kunnen elkaar beïnvloeden. Controleer daarom altijd de actuele voorwaarden van het betreffende anatomisch instituut.

Lees over ter beschikking stellen aan de wetenschap

9. Praktische checklist voor naasten

Wacht op uitleg van de behandelend arts of donatiecoördinator.
U hoeft het Donorregister niet zelf te raadplegen.
Vraag welke registratie is gevonden en wat deze in deze situatie betekent.
Vertel de arts wat u weet over de wens en medische voorgeschiedenis van de overledene.
Vraag of het gaat om orgaandonatie, weefseldonatie of beide.
Vraag hoeveel tijd er voor en na de procedure is om afscheid te nemen.
Vraag wanneer de overledene aan de uitvaartondernemer kan worden overgedragen.
Maak nog geen definitieve planning voordat de verwachte overdrachtstijd duidelijk is.
Neem contact op met de uitvaartondernemer zodra het ziekenhuis aangeeft wanneer de verzorging kan beginnen.
Schrijf vragen op; u hoeft niet alles tijdens één gesprek te onthouden.

10. Wat is de volgende stap?

Na het gesprek met de arts weet u of donatie mogelijk is en welke planning wordt verwacht. Daarna kunt u de uitvaartondernemer informeren en afspraken maken over verzorging, opbaren en vervoer.

Terug naar overlijden vaststellen en melden Bekijk verzorging na overlijden Bekijk alle eerste stappen

Veelgestelde vragen over orgaandonatie na overlijden

Moet familie zelf het Donorregister controleren?

Nee. Alleen een bevoegde arts kan de registratie rond het overlijden officieel raadplegen. De arts bespreekt de gevonden keuze vervolgens met de partner, familie of aangewezen persoon.

Wanneer kijkt een arts in het Donorregister?

De arts raadpleegt het register wanneer duidelijk is dat iemand binnen korte tijd zal overlijden of is overleden en donatie medisch mogelijk kan zijn.

Kan familie een geregistreerd ja of nee veranderen?

Een uitdrukkelijk geregistreerde keuze voor ja of nee kan niet zomaar door familie worden vervangen. De arts bespreekt de registratie en eventuele bijzondere informatie met de naasten.

Wat betekent ‘geen bezwaar tegen orgaandonatie’?

Dit betekent dat iemand na herhaalde uitnodiging geen eigen keuze heeft ingevuld en in het register staat als mogelijke donor. De arts bespreekt dit met de familie. Kunnen naasten overtuigend uitleggen dat de overledene echt geen donor wilde zijn, dan kan de donatie niet doorgaan.

Is orgaandonatie mogelijk wanneer iemand thuis overlijdt?

Orgaandonatie is alleen mogelijk onder specifieke omstandigheden in een ziekenhuis. Na overlijden thuis kan weefseldonatie soms wel mogelijk zijn. De arts beoordeelt dat.

Wat is het verschil tussen orgaandonatie en weefseldonatie?

Organen moeten zeer kort na overlijden worden uitgenomen en vereisen specifieke ziekenhuisomstandigheden. Weefsels blijven meestal langer bruikbaar en kunnen soms ook na overlijden buiten het ziekenhuis worden gedoneerd.

Kan iedereen die als donor staat geregistreerd ook echt doneren?

Nee. De arts bepaalt pas rond het overlijden welke organen of weefsels medisch geschikt zijn. Gezondheid, omstandigheden van overlijden en logistiek spelen daarbij een rol.

Kunnen nabestaanden na orgaandonatie nog afscheid nemen?

Ja. Na de donoroperatie wordt het lichaam zorgvuldig verzorgd en teruggebracht naar de nabestaanden. Afscheid nemen en opbaren blijven mogelijk.

Is de donatie zichtbaar bij het opbaren?

Het uitnameteam sluit de operatiewonden zorgvuldig. De overledene kan doorgaans worden aangekleed en opgebaard. Bespreek specifieke zorgen met de donatiecoördinator en uitvaartondernemer.

Vertraagt orgaandonatie de uitvaart?

De procedure kan invloed hebben op het moment waarop het lichaam wordt overgedragen. De uitvaartondernemer kan de planning hier meestal op aanpassen. Vraag het ziekenhuis om een verwachte overdrachtstijd.

Is een donorregistratie hetzelfde als donatie aan de wetenschap?

Nee. Het Donorregister gaat over orgaan- en weefseldonatie aan patiënten. Het lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap wordt afzonderlijk geregeld met een anatomisch instituut.

Kan iemand die ziek of oud is nog donor zijn?

Dat kan in sommige gevallen. Leeftijd, ziekte of medicijngebruik sluiten donatie niet automatisch uit. De arts bepaalt per orgaan en weefsel of donatie medisch mogelijk is.

Bronnen en disclaimer

Deze pagina is opgesteld voor de Nederlandse situatie en gebaseerd op informatie van het Donorregister, Rijksoverheid en de Nederlandse Transplantatie Stichting.

Laatste inhoudelijke controle: 15 juli 2026.

Deze pagina geeft algemene informatie en geen individueel juridisch of medisch advies. De arts en het donatieteam bepalen wat in de betreffende situatie medisch en juridisch mogelijk is. Procedures kunnen afhankelijk van de omstandigheden verschillen. Vraag bij twijfel altijd uitleg aan de behandelend arts, de donatiecoördinator of het Donorregister.